Hoe maak je een historische stadsboerderij klaar voor een nieuwe toekomst, zonder haar karakter uit het oog te verliezen? Voor de voormalige stadsboerderij aan de Schoolstraat 20 in Weert onderzocht adviseur verduurzaming Wouter Verhagen van Klement Rentmeesters welke verduurzamingsmaatregelen passen bij de restauratie en de nieuwe woonfunctie. Het onderzoek helpt niet alleen bij het maken van technische keuzes, maar vormt ook een onderbouwing voor de financiering. Lees verder
Na jaren van leegstand krijgt de monumentale stadsboerderij aan de Schoolstraat 20 in Weert een nieuwe toekomst. Het gebouw, waarvan de geschiedenis teruggaat tot de achttiende eeuw, wordt gerestaureerd en krijgt vier huurappartementen: drie sociale huurwoningen en één woning in het betaalbare segment. De uitdaging is om het historische karakter te behouden en het gebouw tegelijkertijd geschikt te maken voor comfortabel en toekomstbestendig wonen. In opdracht van Trullo real estate onderzocht Klement Rentmeesters welke mogelijkheden er zijn om de stadsboerderij te verduurzamen, in samenhang met de restauratie.
Eerst begrijpen, dan verduurzamen
Een monument verduurzamen vraagt om een andere benadering dan een reguliere woning. Welke maatregelen zijn mogelijk, hangt niet alleen af van de gewenste energieprestatie, maar ook van de bouwkundige opbouw, de historische elementen en de technische staat van het gebouw. Daarom begon het onderzoek met het bestuderen van de beschikbare gebouwinformatie en een opname ter plaatse. Daarbij werd gekeken naar de bouwkundige kenmerken, de staat van het pand en de mogelijkheden voor isolatie, verwarming, ventilatie en energieopwekking.
“Bij een monument begin je niet met de vraag hoeveel isolatie je kunt aanbrengen, maar met de vraag hoe het gebouw in elkaar zit en welke waarden je wilt behouden. Pas als je dat goed begrijpt, kun je bepalen welke maatregelen passend zijn”, aldus Wouter Verghagen, adviseur verduurzaming bij Klement Rentmeesters.
Wouter: “Een complicerende factor was dat het gebouw niet werd verwarmd en er dus geen daadwerkelijk energieverbruik beschikbaar was om als uitgangspunt te nemen. Het onderzoek moest daarom werken met aannames en indicatieve berekeningen. Dat maakt een goede onderbouwing van de mogelijke maatregelen des te belangrijker. Bij enkele bouwkundige schillen heb ik geadviseerd om gebruik te maken van biobased isolatie i.p.v. synthetisch of mineraal. Met name ook vanwege de zomerwarmte, de geluidisolatie is biobased een ecologisch aantrekkelijk alternatief.”
De juiste maatregelen, op het juiste moment
Uit het onderzoek komt naar voren dat het beperken van de warmtevraag een logisch vertrekpunt is. Mogelijkheden liggen onder meer bij dakisolatie, het verbeteren van de beglazing en het isoleren van vloeren en binnenwanden. Ook zijn opties voor verwarming, ventilatie met warmteterugwinning en zonnepanelen onderzocht. Niet iedere maatregel kan zonder meer worden toegepast. Bij isolatie moet bijvoorbeeld zorgvuldig worden gekeken naar vochtgedrag en de bouwfysische gevolgen voor de historische constructie. Verdere berekeningen zijn nodig om de definitieve keuzes en de benodigde installaties goed te kunnen bepalen.
“De grootste winst begint vaak bij het beperken van de warmtevraag. Maar bij een historisch gebouw moet je steeds kijken wat technisch mogelijk is en hoe je vochtproblemen voorkomt. Een maatregel die op papier goed lijkt, moet ook bouwfysisch verantwoord zijn”, licht Wouter toe.
Juist de combinatie met de restauratie biedt kansen. Wanneer werkzaamheden toch al plaatsvinden, kunnen verduurzamingsmaatregelen tijdig worden meegenomen in de voorbereiding en uitvoering. Dat vraagt om een integrale aanpak waarin monumentenzorg, bouwtechniek, comfort en kosten in samenhang worden bekeken.
Ook een onderbouwing voor de financiering
Voor de opdrachtgever was het verduurzamingsonderzoek niet alleen van belang om de technische mogelijkheden in kaart te brengen. Het rapport was ook nodig om de financiering van de verduurzamingsmaatregelen te onderbouwen, die gelijktijdig met de restauratie worden uitgevoerd.
Het onderzoek maakt inzichtelijk welke maatregelen kansrijk zijn, welke vervolgstappen nodig zijn en waar aanvullende berekeningen of uitwerkingen gewenst zijn. Ook de verwachte verbetering van de duurzaamheid is beoordeeld aan de hand van de u-systematiek, waarin de energieprestatie en de monumentale waarden in samenhang worden bekeken.
“Een goed verduurzamingsonderzoek geeft richting. Het maakt duidelijk welke maatregelen je kunt overwegen, wat je nog moet uitzoeken en hoe verduurzaming onderdeel kan worden van de totale restauratieopgave”, aldus Wouter.
Complex proces
De eigenaar heeft gekozen voor de realisatie van 4 studio’s van ieder 50-60 m2, omdat de locatie zo dicht bij het centrum van Weert zich bij uitstek voor wonen leent. Eigenaar Niels Mans: “Het was best een heel proces om onze plannen goedgekeurd te krijgen. We hebben meerdere keren overleg gehad met Welstand. Ook kregen we te maken met de parkeernorm die invloed heeft gehad op de doorlooptijd.
We hebben inmiddels een mooi subsidiebedrag voor restauratie van de provincie ontvangen en ook nog een bijdrage voor verduurzaming. Ik ben erg tevreden over het proces en de inhoud van het DuMo-advies dat Klement Rentmeesters heeft uitgevoerd. Wouter Verhagen heeft samen met ons de uitgangspunten goed vastgesteld en heeft proactief meegedacht in praktische voorstellen voor verduurzamingsmaatregelen.
We zitten nog volop in de uitvoeringsfase. Met een maand of drie wordt het project opgeleverd. Uiteindelijk hebben we een uitstekende isolatie van de muren, het dak en de vloeren kunnen doorvoeren. En de ramen zijn voorzien van voorzet beglazing. We moeten nu nog beslissen of we het advies van de warmtepomp uitvoeren of dat we kiezen voor eclectische panelen. Het pand is namelijk zodanig goed geïsoleerd dat elektrische verwarming prima haalbaar is”, aldus Niels Mans
Een monument met toekomst
De stadsboerderij in Weert laat zien dat verduurzaming van monumenten maatwerk is. Het gaat niet om het toepassen van zo veel mogelijk maatregelen, maar om keuzes die passen bij het gebouw én bij het toekomstige gebruik. Door de mogelijkheden vroegtijdig te onderzoeken, kunnen restauratie en verduurzaming beter op elkaar worden afgestemd. Zo ontstaat een onderbouwde basis voor de volgende stappen: een historisch gebouw behouden, het opnieuw in gebruik nemen en het klaar maken voor een nieuwe gebruiksfase.
